विश्व पर्यावरण दिवस

        

       विश्व पर्यावरण दिवसको निम्ति समर्थित रचना  

    मानसर्रोवर होमस्टे स्वच्छ भारत अभियानको एक स्वच्छाग्राही हुनुको नाताले म आफ्नो गाँउ समाजमा सदैव स्वच्छ सफा व्यवस्थित सुन्दर र सुरक्षित वनाउनको निम्ति कृत संकल्पित  छु  अनि मेरो हर दिनको शुरुवात गाँव पस्ने रामकृष्ण  आश्रम पथको सरसफाई मेरो घरको प्रवेश द्वार देखि एसआइबि गोलाईसम्म   गर्नेगर्छु।  आफ्नो एकल प्रयास लागे रहो मुन्ना भाई झैँ मेरो एकल कामको प्रभावले कुनै एकै जनाको मनमा   पनि सकारात्मक सोंच आवोस भन्ने मेरो मनसाय  विगत लामो वर्षहरुदेखि स्वच्छताको निम्ति केहि केहि गरु भन्ने मनमा लाग्छ तर  नगरबासीको स्वच्छताप्रति  हृदय परिवर्तन भएको म देख्दिन। बाटोमा मैले पैसा खर्च गरेर स्वच्छताको शपथ यसरि लेखेर  फलामको बोर्डमा लेखेर सम्झाउने कोशिष  गरेको छु। 

स्वच्छताको शपथ 8

    महात्मा गांधीले जुन भारतको सपना देख्नु  भएको थियो जसमा केवल राजनैतिक स्वतंत्रता मात्र थिएन तर एउटा स्वच्छ औ विकसित देशको कल्पना पनि थियो।
    महात्मा गान्धीले केवल परतन्त्रको जंजीरलाई  तोडेर माँ भारतीलाई  आजाद बनाएको थियो।
    अब . हाम्रो कर्तव्य हुन्छ कि मैला-फोहोरलाई हटाएर भारत माताको सेवा गर्नु पर्ने। म शपथ लिन्छु कि आफै पनि  स्वच्छता प्रति सचेत बनी त्यसको निम्ति समय दिने।
    प्रत्येक वर्ष १०० घण्टा अनि प्रत्येक हप्ता २ घण्टा श्रमदान गरेर स्वच्छताको संकल्पलाई सफल बनाउने।
    म न  फोहोर-मैला गर्नेछु न कसैलाई मैला-कुचैला फाल्न  दिनेछु।
    सर्वप्रथम म स्वयं, मेरो परिवारद्वारा, मेरो इलाका, गांव-घर, मेरो कार्यालय परिसर सँधै स्वच्छ राख्नेछु।
    म मान्दछु कि संसारमा जुनै पनि  देश स्वच्छ देख्दछन त्यसको कारण हो त्यस देशको हरेक नागरिक                स्वच्छताको निम्ति मन बचन कर्मबाट  कृत-संकल्पित हुन्छन।
    यस विचारलाई आत्मसात गरी म गांव-घर, गल्ली-गल्ली स्वच्छ भारत मिशनको प्रचार गर्नेछु। 

    आउनु होस हामी सबै मिलेर भावी संततिको निम्ति एउटा स्वच्छ भारत निर्माण गरी गरीबी-बिमारीबाट उन्मुक्त समृद्ध देश बनाऊनमा सहयोग 9

         विश्व जल दिवश संयुक्त राष्ट्र संधद्वारा iहरेक वर्ष २२ मार्चको दिन प्रतिपालन गर्ने गर्दछ  यसको मुख्य अवधारणा हो शुद्ध पेयजलको खाँचो वर्तमानलाई सम्पूर्ण विश्वलाई परिरहेको छ। यस दिनको मुख्य नारा नै शुद्ध जलको मुहान तथा संसाधनाहरुको  संरक्षण र संर्द्धना  गर्नु हो।  हामी  प्रत्येद दिन शुद्ध जल, स्वच्छता औ आरोग्यता  बारे ध्यान दिन्छौ(WASH) जसद्वारा  विकासको  लक्ष्य प्राप्ति  बारे पालन र प्रतिलक्षित हुन सकोस। भन्नु नै हो भने हामी  मानव चोला  यति भाग्यमानी छौ कि यस सुन्दर धरती माताको कोखमा १००० वर्षको पूर्न : जन्म पश्चात जन्म ग्रहण गरेका छौ तर दुर्भाग्यको कुरो वर्तमान विकासको गतिसंगै मानव जातिले हाम्रो पर्यावरण र परिवेशलाई विभस्यरुपमा  क्षति पुराएका छौ। ब्रम्हाण्ड तथा धरतीको उष्णता ,टिभी  टावर तथा  मोबाइल फोनको अत्याधिक  प्रयोगबाट उत्सर्ग    हुने विकिरणको दुष्प्रभावले प्रर्यावरण तथा प्रकृतिबाट परागमन गराउने प्रमुख साधक मौरी, पुतली र  किट -पतङ्गहरु  विलुप्त भएर गएको हामी  हाम्रै आँखाले देख्दैछौ। वैज्ञानिकहरु भन्छन् यदि संसारबाट मौरी  मासिएर गए एक दिन यो धरतीको अवस्था  नै हुंदैन।खाने पानीको मुहान, धारा, सिम्सारहरु दार्जिलिड , कालिम्पोग अनि सिक्किमको पहाडी क्षेत्रहरुमा सुख्दै  गई रहेको छ कारक-तत्व वन-जंगल  विनाश औ पानीको , सिमसार, धाराको सठिक  संगरक्षण र सम्ब्धर्नको  कमीले। जलको महत्व परिवारको रहन-सहन , हाम्रो संस्कार संस्कृति , हाम्रो आफ्नै धार्मिक रिति- थिती आफ्नै भलाकुसारी , हाम्रो आफ्नै पर्यावरणसंग  निर्भर गर्छ। सवैको निम्ति विभिन्न प्रकारले पानीको फाइदा र आफनै कल्याणको निम्ति पानीको खाँचो र  पेय जलको मुहान, सिमसार, धाराहरु तथा  उदगम स्थलहरु संरक्षण र सम्वर्धन सठिक  रितले सर्व हितार्थको निम्ति  हुनु जरुरी  छ। 

     " सेभ द हिल्स " कालिम्पोंग सामाजिक  संस्था औ बन विभागको भुमि संगरक्ष्ण  प्रभागको प्रयासमा Mountain Initiative, India ICIMOD,NMHS  द्वारा प्रदत्त आर्थिक सहायोगको माध्यमबाट   कालिम्पॉङ्ग  खासमहल मौजाको छिबो पस्योर र कालिम्पॉङ्ग नगरपालिका क्षेत्र चालिसे इलाकाको सुक्दै गएको सिमसार, धारा र पानीको मुहानहरुलाई पुरुनोद्धार होस भन्ने उद्येश्य राखेर   Spring Water Revival Initiative को एउटा प्रयोगात्मक योजना मेरो गाँव चन्द्रलोक र हेप्पी भिल्ला १८ नम्बर वार्डमा केही  वर्ष अधि शुरु गरेको थियो जँहा     जमीनमा वर्खाको पानी बगेर नजावोस भनेर  जमीनमा  ठाँउमा  ठाँउमा खाल्डाहरु खनेर उक्त क्षेत्रमा एउटा बोर्ड लगाएको छ। 

                                    

                                   

 " सम्पूर्ण क्षेत्रभित्र प्रवेश निषेधको नोटिस पनि लगाएको छ  ताकि उक्त इलाकामा दुर्गन्ध र फोहोर मैला फाल्ने गर्छ।  मेरो घरको प्रवेश द्वारमा गांवको  भतुवा कुकुरहरुले रगतसरी  फालेको सेनेटेरी  प्याड र नानीहरुको प्रयोग गरेको नकुहुने प्याम्परहरु बोकेर रामकृष्ण आश्रम पथमा ल्याएर जताततै फाल्ने गर्छ।  फोहोर मैला क्षेत्रवासीहरुले नफालोस भन्ने उद्धेश्य लिएर मैले एउटी असहाय बृद्धाको घर छेउमा अस्थायी व्दैलो बनाएर पनि राखेको छु   दुर्भाग्यको  बिषय चन्द्रलोक हाउस डाँडाको मानिसहरुको प्रत्येक घरबाट निस्कने फोहोर मैला उक्त स्प्रिग  वाटर रिभावल स्किम क्षेत्रको टाउकोमा आइ फाल्ने गर्छन।फलस्वरुप  क्षेत्रमा पर्यावरण दुषित बनाएको छ अनि बर्खामा फोहोर मेलाको कारण झिंगा र मच्छर पैदा हुनु  स्वभाविक पनि हो।  फोहोर मेलाको पानी  वगेर स्प्रिङ्ग  वाटर रिभावल स्किमको खाल्डोहरुमा पसेर पानीलाई नै दुषित गर्ने गरेको छ।  हेप्पिभिल्ला छेव अवस्थित पानीको मुहानलाई नै दुषित बनाएको छ।  वाध्यतावश त्यही  धाराहरुमा उम्रेको  पानी  क्षेत्रवासीहरुले पिउने गर्छन। कालिम्पॉङ्ग नगरपालिकाले धुरी खजाना र व्यापार लाइसिन्स रिन्यू गर्दा गार्वेज डिस्पोजल कर पनि उठाउने गर्छन तर नगरपालिकाको फोहोर मैला उठाउने वाहन समयमा आउने व्यवस्था नभएको कारणले घरमा थुर्पेको मैला फेरी पुरानै ठाँऊमा फाल्ने गर्छन   . हालाकि हाम्रै गांवमा  नगरपालिका विभागको  वैषजिक अधिकारीको वास स्थान पनि अवस्थित छ साथै   भारत सरकारको गृह विभागको महत्वपूर्ण दफ्तर  पनि अवस्थित छ। 

 

        पानीको मुहानको छेउ-छाँवंमा यसरि क्षेत्रवासीहरुले  फोहोर गन्दगी फाल्छ भने यो कस्को  दोष? कालेबुड़ भित्रिने दैनिक जिपमा ओसारे पैसामा किनेको  पेय जलको गुणवता  के पिउने योग्य होला ? प्रशासन र अचेत राजनितिक नेताहरुले कहिले जनताको वुनियादी  खांचोलाई ध्यान दिएका छन ? ? ? जनता कहिले जागरिका बन्ने ??

.

      तर  क्षेत्रवासीको वाध्यताको  तथा पर्यावरण विषय अचेतावास्थाको कारणले जति नै मानिसहरुलाई घरको फोहोर  मैला फाल्न त्यही  अवैध दम्पिंड स्थानमा फाल्ने गर्छन । मानसरोवर होमस्टेको माधय्मवाट   जग्गा  जग्गामा स्वच्छ  भारतको अभियान सन्देश लगाउने प्रयास हुंदा हुंदै भएता पनि  मानिसहरु अटेरीपूर्वक क्षेत्रको परिवेश औ  पर्यावरण  कलुषित बनाएको छ।  यो समस्या केवल मेरो इलाकामा मात्र नभएर सम्पूर्ण पहाडी भेकको ज्वलन्त मानव निर्मित समस्या हो। 

    

    विश्व पर्यावरण दिवसमा साँची मनले के कसैले एउटा वुक्षको विरुवा आफ्नो  घर आँगन  तथा आफ्नो 

क्षेत्रमा रोपेका छ ?    हो विपन्न परिवारलाई गाँस बास मुलभुत वुनियादी सुविधा मोदी सरकारले प्रदान गर्देछ।  हामी  देख्छौ कालिम्पोंग जस्तो सानो शहरमा मोदो आवास च्याउ  सरह निर्माण हुंदैछ त्यो राम्रो काम हो तर घरमा लाग्ने काठपात बन विनाश गरेर असामाजिक तत्वहरुले अवैध वेच-विखान गरेको तत्थसंग किन प्रशासन अनविज्ञ छन्  प्रश्न चिन्ह छ हाम्रो अगाडि।  पर्यावरण परिवेश संगरक्षण परिमार्जन विषय गम्भीर आत्म-आलोचना गर्ने समयको मांग पनि हो औ भावी सनन्तीको  निम्ति हामीले के गरेर जाने ?? नत्र भने न्याउरी मारी पछितो सिवाई हामीसँग अरु केही हुनेछैन। 

        भुटान जस्तो  एउटा सानो अबिकसित देश स्वच्छताको निम्ति अति संवेदनशील औ  कृतसंकल्पित् छ।  म र मेरी श्रीमती  पुष्पको भुटान देशको  नियात्राबाट एउटा स्वच्छताको सुमधुर सुखद  अनुभव  र ज्ञान हासिल गरेको छौ त्यो हो स्वच्छ देश सुखी देश आरोग्य भुटान देश  र थिम्पुमा     अवस्थित पशु पक्षी उधानको  प्रवेशद्वारमा नै राजाको राज संदेश मनमा छुने सकारात्मक सोंच मेरो क्यामराको लैंसमा कैद गरेको परिदृश्य 

Prayer visit at Sinchel Singhma Degervi Dham, Tiger Hill and Mahakal Mandi Dajeeling for the gift of nati Abanerunodyai Gurung

 

        गत २०२० देखि कोभिद १९ को महामारीको  चपेटमा सम्पूर्ण विश्वलाई  लक् डाउनले अस्थिरावास्थामा पुराएको समय कालमा यत्ता हामीलाई पनि घर भित्र भयपूर्ण जीवनयापन गर्न वाध्य बनाएको थियो।  अतिथि सत्कार व्यवसाय स्थगन गरि समाजदेखि सम्पर्करहित जीवन यापन गर्न वाध्य भएका थियौ।  दैवको लीला जन्म मृत्यु लगनलाई भने मानवले लगाम लाउन सक्दैन।  यसै काल खण्डमा हाम्रो पुत्र वधुको प्रणय सुत्रमा बाधिनु पनि  देव संयोग थियो जीवनमा  कहिले परिचित नभएको सजाति विवाहबारी चल्ने तमु गुरुड़ परिवारसंग छोरो संदीप   र वुहारी  सोनिकाको प्रणय बन्धनको तिथी १६ फरवरी २०२१ सरस्वती पुंजाको दिन गृह प्रवेश अनुष्ठान केवल मेरो परिवारको सदस्यहरुको उपस्थितिमा सम्पन्न भएको थियो।

 

        पेंडेमिक २०२१ को लक् डाउन औ हाम्रो परिवारभित्र जुठो लाग्ने भाइको आकस्मिक निधन साथै बुहारीको एक जामा बाजेको मृत्युको कारणले सुखको कुनै पनि अनुष्ठान गर्न नहुने हुनाले हामीले चरा सन्दिप र बुहारीको सिन्दुर पोते अनुष्ठान सिन्चेला माता मन्दिरमा गई मेरी सधर्मिनी पत्नी पुष्पा, संदिप , सोनीका अनि म स्वंमको उपस्थितिमा साधारण  आफ्नो रिति थीति   बमोजिम गराएको थियौ। 

ईश्वरको अनुकम्पा र हाम्रो प्रार्थना पुत्र वधुको विवाहको वर्ष गाँठको ठीक १० दिन पुर्व हाम्रो परिवारमा अरुणोदय नातीको जन्मग्रहणले एउटा आनन्द, प्रेमानान्दन र सदानान्दन वरदान हामीले पाएको थियौ ४. १. २०२२ को अरूणोंय्को शु भ घडीमा 

 

 

नाती अरुणोदयको आगमन तथा ईश्वरको अनुकम्पाप्रति   ईश्वरलाई धन्यवाद  र प्रार्थना गर्न  मेरो दिदी  शिवा सिक्किमबाट भदै नातीलाई आशिष दर्शन गर्न  आएकी   शुभ मुर्हतमा    हामी  टाइगर हिल सिन्चेल माता मन्दिर र दार्जिलिंग महाकाल बाबा मन्दिरमा २ महिना ५ दिन उमेर  पुगेको नाति अरुणोदयलाई  लिएर ८ मार्च २०२२ को दिन पुगेका थियौ।    

family tree history

जमदार बहादुर सिंग  गुरुड़ (तेलेजा) परिवारको बटबृक्षको जरा 

         २०२१ शिव रात्रीको पावन पर्वमा बर्मेक शिव धाम, मंसोग कुलैन कमानमा नाती अरुणोदयको दिर्धायु र सुस्वास्थता  र परिवारको सुख-शान्तिको  निम्ति जल अभिषेक औ  अष्ट चिरन्जीवी  पवनपुत्र  हनुमानजीको  चरणमा लड्डु चडाउनु गएको थिए।  हाम्रो तेलैजा गुरुड सन्तानमा एउटी साक्षत तीर्थ भई  सकेकी ईश्वररुपी बाबुको कान्छी बैनी मंगली गुरुड ठ्याक्कै शताव्दी बर्ष पुगेकी हष्टपुष्ट सुस्वास्थको धनी हुनुहुन्छिन।  मेरी फुपुको दृष्टि-शक्ति,श्रवण-शक्ति र वाक्य-शक्ति सय वर्षको उमेरमा पनि  सय प्रतिशत  सठिक हुनु ईश्वर्कै अनुकम्पा म मान्दछु ।  उँहालाई दर्शन-आशिषको निम्ति मंसोग कुलैन कमान देखि तल नक्सल कुलैन कमानमा विभागमा  गएको थिए।  तिनताक सिद्धार्थ बाबु मुख्य मंत्री हुँदा हाम्रा तमु नेलैजा  सन्तानबाट पनि बंगाल काग्रेसी सरकारमा भतिजो गजेन्द्र गुरुड़ पार्वत्य विषय राज्य मंत्री भएका थिए।  सिङ्कोना कमान विस्तारण मग्पू रेसेप  कुलैन बारी विभागलाई रंजुभ्याली बिभाग अनि मंसोग कुलैन विभागलाई छुट्याएर नक्सल  कुलैन बारी विभाग गजेन्द्र कै पालामा भएको थियो। मेरो जेठा बाजे  भेडीवाल मण्डलका   छोराहरू बारिष्टर डम्बरसिंग गुरुड  र  बारिष्टर अडी बहादुर गुरड  भोट  बाबुहरू जो भारतीय गोर्खा राजनीतिमा अग्रणी थिए। म चाँहि तेलैजा सन्तानको    कान्छा बाजे जमदार बाहदुर सिंग गुरुडको माइलो छोरोको  कान्छा नाती ७० वर्षको  संधारमा आई पुग्दा पनि  परिवारको एक पुस्ताको इतिहास तथा वंशावलीदेखि अनभिज्ञ। 

                                   

                                 पिताश्री दलमान सिंग गुरुड औ माताश्री कर्ण माया गुरुड 

                                       

 

पांच पाण्डव कान्छा सन्त बहादुर , साइला भरत सिंग , माइला गर्जमान , जेठा नराबहादुर  अनि काइला भगत सिंग 

       

शताव्दी वर्ष उमेरकी धनी फुपू मंगली गुरुडसित खिंचेको तस्वीर  

                                             

     ईश्वरको अपार अनुकम्पा भनौ २०२१ सालको शिब रात्रिको दिन   मेरी कान्छी फुपको दर्शन भेटमा परिवारको वंशावलीको डाटा संग्रह गर्ने सौभाग्य जुट्यो।  मेरो एउटा वाल्यकालदेखिको उत्कट अभिलाषालाई मेरी सेनच्युरियन कान्छी फुपुको मुखारबृन्दबाट  आशिष स्वरुप प्राप्त गर्ने सौभाग्य जुट्यो।हरेक व्यक्तिको फेमिली ट्री तथा वंशावली  हुन अत्यावश्क छ नत्र सन्तान विलुप्तिको संधारमा पुग्ने  सम्भाव्य  हुनेछ । अज्ञानताको कारण आफ्नै हांड तथा नाता-गोत्रभित्र आफ्नै चेली बेटीहरुसित  विवाहवारी गर्छन् र सन्तान इनब्रिडिङ्गको कगारमा पुगेको दृष्टान हामो देख्ने गर्छौ। यसोसले मेरो यो तुक्ष प्रयास मेरो सन्तानको निम्ति एउटा कोशे डुंगो बनोस् र जोवनको अधिल्लो यात्रा सबै भावी तेलैजा वंश कुलको सदस्य-सद्स्याहरुको  निम्ति सुगम बनोस्  . विदेशमा मानवविज्ञानविद्हरू एक लाख विभिन्न जाति गोष्ठीहरुका फेमिली ट्री ऎप बनाइ सकेको छ भन्छ तर हामीहरु  आफ्नै परिवारको फेमिली  ट्री तथा वंशावली जान्दैनौ। मेरो निम्ति  २०२१  शिव रात्रीको धार्मिक पर्वमा भाग लिनु जीवनको साँचो तीर्थ यात्रा  बनेको छ।  

  

 

चेंगथ्पू नेपाल निवासी भक्त बीर  गुरुड़को सात भाई छोराहरु थिए. उनीहरुमा दुई भाई काईला र कान्छा १८५०-६०को दशकतिर तिनताक ब्रितिस  सेनामा भर्ना भई पहिलो विश्व युद्धमा बाहदुरी कमाएका थिए।  मेरो कान्छा बाजे जमादार बाहादुर सिंग गुरुड़ १९०६ सालमा तिनताक  ब्रिटिस सेनामा जमदार ओहोदामा पदोन्नती भएको प्रमाण आजसम्म मैले आफूसित पैत्रिक  सम्पतिको रुपमा   तिनताक The Viceroy & Governor General, India Council द्वारा  प्रदान गरेको चाम्र पत्रमा लिखित प्रमाण पत्र सुरक्षित राखेको छु।  तिनताक हिन्दी  भाषाको चलन ब्रिटिश सेनामा तथा ब्रिटिस शासित भारतवर्षमा हिन्दी भाषाको प्रचलन नभएको  केवल अंग्रेजी  फारसी भाषा सरकारी भाषामा चलन भएको मेरो बाजेको सेनाको चाम्र-प्रमाण पत्रव्दारा इंगित 

        मेरो  आफ्नो बाजे-बोज्युको   मुख हेर्ने   सौभाग्य जुटेन तर मेरो बाबु स्वर्गीय दलमान सिंग गुरुड़  हामीलाई परिवारको कथा सुनाउने गर्थ्यो। हाम्रो सन्तानमा जेठा बाजे घन बिर गुरुड़   भेडीवाल मण्डल  नेपालबाट सिक्किम हुंदै टिस्टा पारि कालेबुड़मा आइ बसेको कथा। ब्रितानिया सेनाबाट  अवकाश ग्रहण ग्रहन पछि जेठा  दाज्युलाई  खोज्दै सुबेदार काइला बाजे र मेरो कान्छा बाजे सिक्किम  आई बसोबास गरेको कथा छ। ५२ वर्षको उमेरमा पल्टनबाट अवकाश ग्रहण पश्चात स्वदेश नेपाल चेंग्थापू नगएर जेठा दाज्यु र अन्य दुई भाईहरु परिअवारिक सम्पति भेंडा गोठ नेपालको हिमाल तर्फबाट कन्चानाजंगाको फेदतिरको अभयरन्य जंगल सुख्खिमतिर बसाई सरेको कथा सुनेर मेरो काईला सुवेदार बाजे र कान्छा बाजे जमदार बहादुर  सिंग गुरुड सुख्खिम दाज्युहरुलाई खोज्नेक्रममा पसा थिए।    मेरो बाजेलाई  सिक्किम राजा च्योग्यालले   पदम्चे वस्तीमा ४० ऎकर जमिन दिएको कथा  अनि सुबेदार काईला बाजे पल्टनबाट आई पितामचॆनमा आई  घर बास बसाएको, पछि   जेठा बाजेले अपनाएको  प्रणामी सम्प्रदायको धर्म मानेको  पछि मृत्युश्या हुँदा परेवाको मासुको झोल सेवन पछिबडाबाबुको  मृत्युवरण    गरेको कथा नेरी  गुरुड़ सुनाउनु हुन्थ्यो। सुवेदार बाजेको छोरो धन बहादुर गुरुड़ सिक्किम राजाको शासनकालमा सिक्किम पुलिसमा  डिएसपी रेंक अनि सिक्किम राज्य परिवहन  विभागमा म्यानिजिंग डाइरेक्टर  पदबाट अवकास ग्रहण गरेका थिए   ।   धन  बहदुर गुरुड़  बाजेको जेठी छोरी  गायत्री गुरुड़ सिक्किम राज्य शिक्षा  विभागमा  निर्देशिका पदबाट अवकाश गरेको थिई  अनि माइली दिनी क्याप्टन देव कुमारी गुरुड़ ब्रिटिश आर्मीमा मेडिकल कोरमा कप्तान रैंकबाट अवकास ग्रहण गरि कालेबुड़ त्रिपाई निवासी  कप्तान राईसंग विवाह गरी घरजाम गरेकी  थिइन्।   

       मेरो बाबु राजाको शासन  कालमा तिनताक टासी नामग्याल ऎकेडमीमा शिक्षा ग्रहण गरि सिक्किम पुलिसमा राइटर पदमा सेवा  गरेका थिए। बाबुलाई राजाको शासन कालमा  काजीहरुको निरंकुश व्यवहार सिक्किममा कालो भारी  प्रथा तथा झारलांगी प्रथाबाट उन्मुक्ति खोज्दै दार्जिलिंगमा भरखरै खोलेको  सिङ्कोना बगानमा  रम्फू पुलिस थानाबाट अन्तिम विदाई लिई  १९३४ सालमा मंसोंग कुलैन बारीमा राशन कर्ल्क पदमा नियुक्ति  भई  आफ्नो भाई  काइला र कान्छी वहिनी लिई सदाको निम्ति  भारतवर्ष पसेका थि।  औ तिनताक सुख्खिम पदम्चे वस्तीको  बस्तीको ४० एकर खेतबारी बाबुराम शर्माको ध्रुताईमा पानीको भावमा  बिक्रि गरि  सदाको निम्ति उन्मुक्तिको सास फेर्नलाई  भारतवर्ष पसेको थियो मेरो बाबु  जेठा दाज्यु नरा बहादुर गुरुड , माईला दाज्यु  गर्जमान गुरुड र साइला दाज्यु भरत सिंगलाई आमाले काखमा  चेपेर। आमाले भन्थिन कि तिनताक बाबु राम सरदार कालेबुड तथा अन्य ठाँउतिर सवारी जाँदा अधि अधि    पन्चे बाजाको लस्कर लिएर धोदामा चढेर जाने  गर्थ्योबाँचेको कथा अनि बाजेको प्लात्नामा भेंडालाई  रे।    

     हामी आआफ्नै जीवन भोगाईको माकुरा जालमा फसेर आफ्नै  परिवारको रुखको हाँगाबिंगाल  च्निन्न भुली पठाउछौ तथा  आफ्नो परिवारको  वंशावली विषय अनभिज्ञ हुन्छौ। यस भूलको गंभीर   परिणाम आउने भावी सनान्तिले भोग्नु पर्नेछ। हामी  स्गोत्रिहरुभित्र बिवाह गर्नु हुंदैन भन्ने  प्रथामा विश्वास गर्छौ तर आफ्नै  नातागोत्र भित्र अञ्जानमा विवाह गरेको वर्तमानमा देख्दैछौ। मेरो बाजे जमदार बाह्दुर  सिँग  गुरुड़बाट वंशावली मेरी पुज्य कान्छी फुपुको  मुखारबृन्दबाट टिपोट अथवा फेमिली ट्री  डाटा भावी सनान्तिको निम्ति प्रसुत गर्ने कोशिष गरेको छु। परिवारको            रोचक तथ्यब  पत्तो लाउंदा मेरो बाजे प्रथम  विश्व युद्धमा इटली देशको  समरभुमीमा नाजी योध्दासंग  आमने सामने लड़ाई  गर्दा दुश्मन सिपाहीको तरवारले  फिलाको मासु नै                      तिर्साएको कथा साइला काका राजविर गुरुडले पल्टनबाट छुट्टि आउदा भन्नु  हुन्थ्यो।  अनि विश्व युध्दको समयमा विदेशी समरभुमिमा बाजेको पल्टन राशनको अभावमा भोकाकुलावास्थामा परेको वेलामा समर-भुमिको गाँवको  मानिसहरु भाग्न अधि आलुलाई जमीनमुनि गाडेर गएको अवस्थामा  खेतमा भेंडाको बथानले जमिन खोद्लेर आलु निकालेको देख्दा त्यही  लुकाएर राखेको आलु खाई  पल्टनको सिपाही र अफिसरहरुको ज्यान बाँचेको कथा अनि मेरो साइला काका राजविर गुरुड बाजेकै प्लटनमा भर्ना भै दोस्रो  विश्व युद्ध लडेको थियो  अनि उनको  पल्टनमा भेँडालाइ  पालेर राजशाही सलामी दिने चलन थियो भनी भन्ने कथा मलाई बाल्यावस्थामा सुनाउनु हुन्थ्यो। 

        माइला र साइला बाजेहरुको सन्तान कता  छ त्यस बिषयमा खोजी  गर्नु थातिमा नै छ।     गहन कुरा बाजे जमदार बहादुर सिँग  गुरुंग  पल्टनबाट    अवकाश ग्रहण ५१ वर्षको उमेरमा  लिई   नेपाल चेंग्थपू घरमा नगएर जेठा  दाज्यु धन बीर गुरुड़ परिवारिक सम्पति भेडा गोठ लिई पुर्व नेपालको हिमाल पर्वत  हुंदै सिक्किम कंचनजन्धा  अरण्य क्षेत्रतिर बसाइसरेको थाहा लागे पश्चात्  दाज्युलाई  खोज्दै आफ्नो पित्री   थलो "बास सल्किरहेछ " को कथा झैँ सिक्किम पसेको अनि ५१ वर्षको  उमेरमा १३ वर्षकी  हाम्री बोजु बुद्धिमाया गुरुडलाई विवाह गरी ५ भाई छोराहरु अनि दुई बहिनी   छोरीहरु  जन्माएको   परिवारको कथा मेरी सेनश्युरियन  फुपुको मुखबाट निस्केको ब्रम्ह-वाक्य मेरो निम्ति थुतुरी वेद झैँ भएको छ। लिम्बु जातिको फेदाम्बाहरु  उनीहरुको धार्मिक अनुष्ठानमा फलाकेको तन्त्र मन्त्र पनि त्यस्तै थुतुरी वेद कै अपभ्रंश  होला। उहिलेका हाम्रा पुर्खाहरु निरक्षक हुन्थे तर श्रवण शक्तिको भरमा मनन गरी रामायण र महाभारत तथा पुराणका सोत्रहरु मुखस्त पार्ने गरेका हुन्थे।  मेरी आमा मृदु  भाषी थिइन तर हरेक परिस्थिति र समय साक्षेप उखान तुक्काहरुद्वारा र हामीलाई सम्झाउनु हुन्थी।  मेरो वर्तमान ७० वर्षको उमेरको डाँडामा पुग्दा मेरो सन्तान कता  छरिएर बसेका छन अनि उनीहरुको पारिवारिक पृष्ठ भूमि तथा परिचय म सित छैन।  न्याउरी मारी पछितो मेरो भावी पिडीले भोग्ने नपरोस् भन्ने मेरो दृष्टा वंशावली लेख्ने  प्रयास गरेको छु।  माइला बाहे साइला बाजे बाजेका सन्तान कता कता छन् त्यो मसित तत्थ छैन।  तर आफ्नो तेलैजा सन्तान भने पछि मरी मेटने हाम्रा सन्तानको एउटा  भाइ के०  बि०  गुरुड़ , भुतपुर्व गोर्खा हिल काउन्सिलको पार्षद अनि कवि-लेखक औ चिया श्रमिक संगठनको एक आन्ग्रिनी नेतासित पनि नै कुनै  समयमा छुट्टीएको  संतानसित हाम्रो परिवारिक सम्बन्ध स्थापित  भएको थियो। उनी सुख्खिम्आमा नै कुनै समयमा रहेको घिऊवाल मण्डलको  सन्तान वंशज रहेको ज्ञात भएको  छ।  मेरो बाबुले भन्थे कि हाम्रा सन्तानको एउटा काका मेम म चियाकमानमा  सरदार  छ  उन कै दुई  छोरीहरु मध्ये  पुलिस विभागको अवकाश प्राप्त डिएसपी महेन्द्र गुरुडको धर्मपत्नी  हुन् तर आजसम्म कालेबुदमा रहेर पनि मेरो धनिष्टता छैन।   

पि ,,ताश्री दलमान्सिंग  गुरुड़o97 I र रिअमाया गुरुड़  

                                                        

Implementation of square meter vegetables garden in the Hill, Tarai and Doars of Tea-Gardens, Cinchona Bagan and villages for health benefit.

          I am narrating a story of our district level monitoring team's first hand experience while visiting at Panighatta Tea Garden just 20 years ago while conducting the IEC programme  of Swarna Jayanti Gram Swarojgar Yozana, DRD Cell, DGHC under Mrs. Doma Sherpa, Project Director. Our resource team had to halt one night at Panightta Tea Garden area during our official visit where we found about 80 to 90 percentages garden workers' children were the victim of night blindness disease. We were quite astonished to find out such a plight of the  tribal (adivashi) garden families in the locality. 

         Our team reported the matter to the higher authority and then CPM government under Dr. Surya Kant Mishra, MIC Panchyat & Rural Development Ministry, Govt. of West Bengal initiated an medical enquiry about the mass causes of the night blindness disease.   Their finding was reported that due to lack of vitamin intake by the tribal low income garden workers' families in the region. Actually the poor life style of the garden workers were the root cause of that plight as the garden workers used to get their meagre weekly wages on every Saturday which was spent in local alcohol (handi) and  pork meat. Just after two days, they used to take boiled rice with salt and chilly.  That food habits caused the deficiency of vitamin intake in the bodies resulting massive incidence of the night blindness in the region.  Though the garden management had provided every garden family a small plot of land for their residential and kitchen garden purposes but failed to cultivate vegetables in their homestead land.

         The erstwhile  DRD Cell, DGHC had started a short course training and awareness workshop of Self Help Groups to start up the square meter vegetable garden in the hill of DGHC.  We provided 10 days course to all the members of SHGs and provided them vegetable seeds after training. But due to lack of proper monitoring and follow up, the old habits of the people of this region failed to change.

          But I had learnt as a resource person of the Swarna Jayanti Gram SwarojgarYozana that the green  vegetables intake is very important to lead a healthy and disease free life. I used to cultivate the organic vegetable in my small backyard garden of homestead land around my Mansarover Homestay even during my hectic busy scheduled of service life and enjoyed a lot of gardening works after my post retirement life at home which make me hale and hearty.

         Whenever the green vegetables harvested in my garden, I need not required to go to local vegetables market during this pandemic period of covid 2019-2022. We can even harvest organic vegetable in terrace garden in plastic pots. I do use the vermi-compost manure from my own production out of kitchen wastes and decomposed grasses and banana trunk.

         

i

 

       

            

               

             

           

       मान्छेले चिताए के गर्न सकिन्न उसले चन्द्रमा चुन सक्छ अभागिले आफ्नो भाग्यको  निधारको पसिना पुछेर  उजागर गर्न सक्छ।